Inclusie als streefdoel binnen een digitaal-individualistische samenleving

inclusie

We leven in een individualistische samenleving binnen een digitaal tijdperk. De overheid wil hier een inclusieve samenleving van maken. In onze samenleving hebben we enorme vrijheden en tal van mogelijkheden om onszelf te ontplooien.

Autonomie is dan ook van onschatbare waarde en de sociale media maken dit ook allemaal mogelijk. De waardering voor autonomie en het gebruik van digitale middelen gaat zo ver, dat het de norm is geworden. Is dit wel zo goed voor iedereen? Zorgen we met zulke waarden en normen voor een inclusieve samenleving? Praten we nog voldoende met én luisteren we nog voldoende naar onze medemens? Volgens mij niet! Worden ouderen daardoor eenzaam? Ja, ik ben daar zeker van.

1. Individualisering en digitalisering.

Ondanks het feit dat we meer vrijheid en minder beperkingen hebben, dat we niet meer in de greep zijn van anderen (familie, vrienden, kerk,…) en er diversiteit is in onze gedachten en opvattingen, is Vlaanderen bij de top van Europa wat betreft het aantal zelfdodingen. Dagelijks vinden er drie zelfdodingen plaats in Vlaanderen. Digitalisering werkt de individualisering in de hand. Eenzaamheid kan één van de gevolgen zijn en is de hoofdreden van het hoge aantal suïcides. 
Onze samenleving evolueert zeer snel. In de jaren zestig kochten de mensen hun eerste TV, in 1995 werd de e-mail populair bij het grote publiek en ondertussen zijn sociale media niet meer weg te denken. Het hoofdkenmerk van sociale media is interactie en dialoog tussen de gebruikers. Het zou de sociale contacten bevorderen. 
Maak ter vergelijking eens volgende oefening: ga naar een drukke plaats (station, eetzaak, café, stadspark,…) en zoek dan eens naar de sociale interacties tussen de aanwezige mensen…
Is iedereen bezig met zijn/haar gsm? Zie je nu waar dit naartoe gaat?

Onze digitaal-individualistische samenleving eist haar tol. Vrijheid en autonomie worden zo verheerlijkt, maar ondertussen blijven de negatieve effecten, zoals depressies, burn-out, eenzaamheid en zelfs zelfmoord zich opstapelen.

Nog nooit waren we zo vrij, maar nog nooit zaten we zo gevangen in onze virtuele wereld. 
Nog nooit zaten we zo dicht bijeen, maar nog nooit voelden we ons zo alleen. 
Zelfs de schokkende eenzaamheidscijfers schudden de overheid niet wakker. Zij investeert juist meer in die virtuele wereld. Denk maar aan de hulpverlening. Het is uitzonderlijk dat je rechtstreeks naar een hulpverlener kan stappen zonder eerst online een afspraak te maken. Het liefst van al beschrijf je je probleem beknopt in een mail voordat je langskomt, want zo gaat alles vlotter. Of waarom nog een face-to-face afspraak bij de bank als het via Skype kan? En dan nog staan we ervan versteld dat mensen letterlijk verzuipen in de eenzaamheid. Maar gelukkig heeft men dé oplossing in spé, namelijk: een inclusieve samenleving!

2. Inclusieve samenleving

- Dé oplossing voor al onze problemen- 
In een inclusieve samenleving hoort iedereen erbij, ongeacht de verschillen. Er is respect voor verscheidenheid. Iedereen geniet van gelijke rechten en gelijke kansen die het mogelijk maken om gelijkwaardig te participeren. 
Dit lijkt een prachtige doelstelling, maar hoe haalbaar is dit in een samenleving waarin autonomie de norm is? Inclusie vertaald in de realiteit houdt in dat iedereen recht heeft om autonoom te handelen en dus te doen wat hij/zij maar wil. 
Dit is allemaal goed en wel als iedereen fysiek in orde is, maar dan zien we de vergrijzing over het hoofd. 
Hoe groter de nadruk op autonomie als norm, hoe groter de kloof tussen jong en oud. Ouderen hebben nu eenmaal het recht om autonoom te handelen. Als ze dan geen gebruik maken van dat recht, is het ook hun eigen schuld. Er zijn zoveel (digitale) mogelijkheden om voor hun rechten op te komen, om gebruik te maken van diensten, om sociale contacten te onderbouwen,… Ze moeten dan maar zelf initiatief nemen om daar gebruik van te maken, want dat is nu eenmaal autonoom handelen. 
Klein detail: deze generatie is niet opgegroeid met de digitale wereld en kennen daar meestal dan ook niks van. Als deze doelgroep praat over ‘de goede oude tijd’ waarin mensen nog tijd namen voor elkaar, dan draaien we met onze ogen. ‘Hoe kan dat nu in godsnaam beter zijn? Er was toen toch geen internet!’ Ouderen moeten niet klagen over het heden en continu terugblikken naar het verleden. Zij moeten maar mee evolueren met de nieuwe tijd. Als zij hardnekkig weigeren om hun weg te vinden binnen de digitalisering, dan is dat hun probleem. 
Ziet u nu in dat ik me zorgen maak over het streefdoel?

3. Uitsluiting

-binnen het streven naar ‘insluiting’-
Ondanks dat we streven naar inclusie, is er toch veel uitsluiting. Met al het streven naar autonomie vallen ouderen uit de boot. ‘Wees vrij en trek je plan!’ klinkt het. Door de individualisering zitten we zodanig in een luchtbel dat we vooral bezig zijn met onszelf en het moeilijk hebben om versmelting te vinden met de ander en om zich in te leven in de ander. De virtuele wereld maakt het tot een uitdaging om ook in real life contacten te leggen en maakt de luchtbel dikker. Aangezien autonomie een jeugdige norm is, is het moeilijk om begrip te tonen voor de oudere, die misschien niet zelfstandig kan handelen om zijn doelen te bereiken. Voor de oudere is het een uitdaging om contacten te leggen met een ander en de online tools/skills die nodig zijn om de hulpverlening te bereiken maken deze voor de ouderen nét onbereikbaar. 
Eén op drie van de zelfdodingen in Vlaanderen zijn 75-plussers. De oorzaak is vaak eenzaamheid. Deze cijfers lokken bezorgdheid uit en het is dan natuurlijk goed dat er allerlei acties op poten worden gezet zoals de zelfmoordlijn, het streven naar inclusie,…
Maar ook hier is het probleem dat men weer inzet op de digitalisering, wat voor ouderen een oorzaak is van eenzaamheid, en men denkt dat inclusie de “toveroplossing” zal zijn. Streven naar een inclusieve samenleving is op zich geen slecht doel, maar het probleem is dat het beleid ervan overtuigd is dat we in de goede richting bewegen, dat de inclusieve samenleving zo goed als bereikt is. Dit streefdoel wordt zo doorgedrukt binnen allerlei missies en visies, zonder dat er wordt gewerkt aan de huidige situatie. De overheid wil precies dat onze digitaal-individualistische samenleving hand in hand gaat met een inclusieve samenleving. Ondanks het feit dat er al jaren verstreken zijn zonder dat dit is gelukt, is de overheid nog steeds niet wakker geschud. Ik hoop dat dit een wake-up call kan zijn voor de mensen die denken dat we goed op weg zijn naar die inclusieve samenleving. Houd het doel voor ogen en werk aan de waarden en normen die nu heersen. Want in een samenleving waar het individu centraal staat en egoïsme normaal is, is inclusie niet mogelijk. Een samenleving waarin burgers centraal staan en solidariteit de norm wordt, dáár is inclusie mogelijk.

Auteur: Elodie Maes

Wie met vragen zit over zelfmoord, kan terecht bij:
De Zelfmoordlijn1813 -
www.zelfmoord1813.be
Tele-Onthaal106 - www.tele-onthaal.be